4 lut 2016 / Lux Magazyn /

Biologicznie skuteczne rozwiązania oświetleniowe w obiektach służby zdrowia i domach opieki

Dzięki kamieniom milowym w technologii, jakimi są diody LED i najnowsze odkrycia naukowe, eksperci oświetleniowi stoją przed kompletnie nowymi wyzwaniami dwudziestego pierwszego wieku. Biologiczne skutki oświetlenia są nowym i zorientowanym na przyszłość problemem, gdyż w placówkach opieki ważną rolę odgrywają również emocjonalne aspekty oświetlenia.

Ciało i umysł są ściśle ze sobą powiązane i muszą być traktowane jako jedność, co wiedzą lekarze i pracownicy opieki zdrowotnej. Odpowiedzialne wdrożenie standardów  określonych w raporcie technicznym DIN SPEC 67600 04-2013 “Biologically effective illumination – Design guidelines”, musi być oparte na zintegrowanym podejściu, które uwzględnia wizualne, emocjonalne i biologiczne skutki oświetlenia na jednostkę.

Biologicznie skuteczne rozwiązania oświetleniowe w obiektach służby zdrowia i domach opieki

Trzy aspekty, które należy rozważyć podczas projektowania rozwiązań oświetleniowych dla służby zdrowia i domów opieki:

1) Sztuczne oświetlenie powinno imitować naturalne zmiany zachodzące w oświetleniu w ciągu dnia i stanowić dodatek do światła dziennego.

2) Niezbędnym warunkiem udanych rozwiązań oświetleniowych jest elastyczność i możliwość dostosowania się do indywidualnych warunków oświetleniowych. Ze względu na fakt, że światło ma wpływ na funkcje fizjologiczne, konieczne jest uwzględnienie i zastosowanie indywidualnych opcji kontroli oświetlenia.

3) Emocjonalne i biologiczne skutki oświetlenia muszą być uwzględnione podczas projektowania w wyważony sposób. Na przykład: odpowiednia ilość światła, w intensywnym kolorze, wspiera efekty biologiczne. Z drugiej strony jednak, światło o wysokiej temperaturze barwowej może być postrzegane jako uciążliwe lub nieprzyjemne, w zależności od indywidualnych preferencji lub sytuacji pogodowej. 

Podstawowe zasady
Komórki zwojowe w siatkówce oka, zawierające fotopigment o nazwie melanopsyna są uważane za interfejs do poza wizualnych efektów oświetlenia takich jak samopoczucie czy stany emocjonalne. Komórki zwojowe są szeroko rozłożone w dolnej części siatkówki i bardzo wrażliwe w obszarze widmowym około 490 nm (niebieskawo zielony). Z tego powodu niebieskawe światło stało się synonimem biologicznych efektów światła w przemyśle.

Czynniki wpływające na intensywność biologicznych skutków światła.

 

Bardziej intensywne biologiczne skutki światła

 

Mniej intensywne biologiczne skutki światła

Wyższy poziom natężenia oświetlenia

Niższy poziom natężenia oświetlenia

Dłuższy czas ekspozycji

Krótszy czas ekspozycji

Bardziej niebieskawe światło

Mniej niebieskawe światło

Szeroka wiązka światła

Oświetlenie punktowe

Dynamiczne zmiany w oświetleniu

Światło stałe

Poranne światło jest najbardziej efektywne, jeśli chodzi o regulację zegara biologicznego

Światło popołudniowe oddziałuje na zegar biologiczny w stosunkowo niskim stopniu

Rozwiązania oświetleniowe dla osób starszych


Zwiększona ekspozycja na światło ze względu na zmiany w okołodobowym rytmie biologicznym organizmu wymagana jest szczególnie w przypadku osób starszych.

Rozwiązania oświetleniowe, które spełniają warunki biologicznie efektywnego poprawiają sen, przez co mają pozytywny wpływ na sprawność umysłową i kondycję emocjonalną ludzi starszych. Związane ze starzeniem się mętnienie soczewki w negatywny sposób wpływa na biologiczne oddziaływanie oświetlenia, ponieważ mniej światła dociera do siatkówki. Wpływ biologicznie efektywnego oświetlenia zaburzony jest także przez żółknięcie soczewki, przez co rytm zegara biologicznego zostaje zakłócony. Zaburzone zostają procesy związane z regulacją temperatury ciała, pracy serca, pogorszone zostaje samopoczucie, powszechnym problemem stają się zmęczenie, znużenie, zły nastrój oraz niechęć do działania. Również uwalnianie hormonów, takich jak na przykład melatonina, która jest produkowana w nocy, u ludzi w podeszłym wieku nie działa prawidłowo.
Ważnym problemem wieku starczego jest zespół otępienny (demencja). Jest on związany z wysokim poziomem desynchronizacji rytmu sen/czuwanie. Dla większości członków rodziny, ich własny brak snu wcześniej czy później skutkuje rezygnacją z opieki domowej nad starszą osobą i podjęciem decyzji na rzecz domów opieki. Więcej czasu spędzonego na zewnątrz oraz odpowiednie oświetlenie pomieszczeń mieszkalnych może zapobiec takiemu wyborowi i zapewnić długoterminową opiekę osobie starszej w znanym jej środowisku mieszkalnym.  

Ważnym emocjonalnym aspektem u pacjentów z demencją jest również niepokój. Poczucie własnego bezpieczeństwa zależy od postrzegania przez nich bezpośredniego otoczenia, które może być kształtowane także za pomocą odpowiedniego oświetlenia. Urojenia psychiczne, takie jak np. mania prześladowcza zmniejszają się wraz z ograniczeniem odbić i zmiękczeniem cieni.

„Rozwiązania oświetleniowe, które spełniają warunki biologicznie efektywnego poprawiają sen, przez co mają pozytywny wpływ na sprawność umysłową i kondycję emocjonalną ludzi starszych.”

Zastosowanie w szpitalach
Istotną sprawą jest, aby plan szpitala został zaprojektowany w taki sposób, żeby umożliwić ludziom kontynuację ich naturalnego trybu życia w obcym środowisku. Podstawą są duże okna. Tylko wtedy, gdy ilość światła dziennego jest niewystarczająca, wymagane jest dodatkowe wsparcie w postaci sztucznego oświetlenia. Adoptowalne białe światło (zmiana natężenia oświetlenia oraz temperatury barowej) stanowi właściwe technologiczne narzędzie dla zapewnienia synchronizacji i krótkoterminowych biologicznych efektów oddziałujących na procesy związane z aktywnością i odpoczynkiem. System zarządzania oświetleniem łączy kontrolę nad sztucznym oświetleniem ze zmianami zachodzącymi w świetle dziennym i może nawet imitować wschód słońca. Dzięki temu, pacjenci są delikatnie wybudzani ze snu przez światło. Już ze względu na sam ten aspekt, możemy przewidywać korzystny wpływ na sen i poprawę nastroju.

Ze względów emocjonalnych, intensywne niebieskawe światło powinno być używane bardzo ostrożnie, ponieważ naturalne odcienie skóry w tym spektrum będą wydawały się blade. Może to stanowić problem zwłaszcza dla ludzi chorych oraz ich bliskich. 

Biologicznie efektywne rozwiązania oświetleniowe wspierają lekarzy i pielęgniarki podczas ich pracy zwłaszcza w nocy. Bardzo dobrze znane są bowiem zagrożenia dla zdrowia związane z pracą zmianową. Ludzki cykl okołodobowy wraz z jego złożonymi procesami hormonalnymi musi być zatem traktowany z dużym wyczuciem. Wydajność pracowników służby zdrowia może być zwiększona poprzez hamowanie wydzielania „hormonu snu” melatoniny. Proces ten nie może jednak stanowić o sztywnych wytycznych technologicznych. Raczej każdy z pracowników powinien mieć zapewnioną możliwość regulowania oświetlenia i wyboru biologicznie efektywnej ilości światła, a nawet całkowitego wyłączenia światła, jeśli jest to pożądane – czy to w pokojach pielęgniarek, na korytarzach czy w pomieszczeniach przygotowania chirurgicznego.

„Intensywne niebieskawe światło powinno być używane bardzo ostrożnie, ponieważ naturalne odcienie skóry w tym spektrum będą wydawały się blade. Może to stanowić problem zwłaszcza dla ludzi chorych oraz ich bliskich.”

Zastosowanie w domach opieki


Aspekty, które należy rozważyć, w przypadku oświetlenia sypialni, pokoi gościnnych lub łazienek są podobne do oświetlenia mieszkaniowego. Na przykład: w godzinach wieczornych, ekspozycja powinna być ograniczona do małej ilości czerwonawego światła z niską efektywnością melanopsyny, tak aby nie zakłócić produkcji melatoniny. W ciągu dnia, biologiczne efekty będą zapewnione głównie przez naturalne światło dzienne docierające do wnętrza przez okna lub w ciągu pobytu na zewnątrz. Słabe zaopatrzenie w naturalne światło w pokojach może być uzupełnione przez dodatkowe sztuczne oświetlenie. Wykazano, że szczególnie korzystny wpływ na jakość życia rezydentów domów opieki ma odpowiednie oświetlenie miejsc przechadzek, w tym korytarzy. Po zainstalowaniu biologicznie efektywnych rozwiązań oświetleniowych, zwiększa się motywacja do uczestnictwa w działalności społecznej, usprawniona zostaje komunikacja, polepszona jakość snu, wymagane są mniejsze dawki leków. Wszystko to przyczynia się do poprawy jakości życia mieszkańców.


Cały artykuł ukazał się w kwartalniku Lux Magazyn. Zamów prenumeratę.

Góra
Komentarze
Brak komentarzy, podziel się swoją opinią jako pierwszy....
Katalog Firm
Realizacje firm

Kalendarium

mar
20
AMPER 2018
Targi AMPER zaliczają się do najważniejszych imprez targowych w branży elektrotechnicznej i elektronicznej w regionie Europy Środkowej i Wschodniej.